Trích từ sách:
Designing Visual Interfaces: Communication Oriented Techniques
TG: Kevin Mullet & Darrell Sano (SunSoft – Sun Microsystems).

Bài dịch của LeDuyTien – nguoitapviet.info

|
Một phần trích từ cuốn sách hay miêu tả những kỹ thuật cơ bản được sử dụng để nâng cao hiệu quả trực quan của giao diện đồ hoạ người dùng (GUI – Graphical User Interface)
|

Sự tổ chức của nhận thức (“Perceptual Organization”)

Rất nhiều định luật về “sự tổ chức của nhận thức” lần đầu tiên được mô tả vào những năm 20 bởi những nhà nghiên cứu tâm lý của trường Gestalt. Những nhà nghiên cứu về gestalt (tự điển: một tổ hợp của các phần tử để truyền tải nhiều thông tin hơn những gì mà tất cả các phần tử thành phần có được) tập trung mô tả những quá trình mà trong đó những nhân tố riêng lẽ được nhóm thành những gestalt (tổ hợp) trong quá trình cảm nhận trực quan (Wertheiner, 1958). Bằng cách mô tả làm thế nào cấu trúc tổng thể của một tổ hợp được nhìn thấy từ những cấu trúc nhỏ hơn của các thành phần, những định luật Gestalt có thể giải thích được sự thành công của rất nhiều kỹ thuật thiết kế trực quan.

1. Định luật của sự xấp xỉ mô tả khuynh hướng những phần tử riêng biệt ở gần nhau sẽ được nhóm lại với các phần tử xung quanh nó hơn là những phần tử ở xa. Hiện tượng này có thể quan sát thấy ở hai mức độ khác nhau trong hình (1) ở dưới. Con mắt của chúng ta “tổ chức” những chấm nhỏ trước hết thành 4 cột đứng thay vì 4 hàng bởi vì khoảng ngăn cách giữa các cột là lớn hơn nhiều so với khoảng ngăn cách giữa các hàng. Kế đến, vì khoảng cách của hai cột giữa là “hơi” lớn hơn so với hai khoảng cách còn lại nên toàn bộ bức hình được nhìn như là bởi 2 nhóm – mỗi nhóm 2 cột.

   

2. Định luật về sự tương đồng cho thấy các phần tử sẽ được nhóm vơi nhau khi giữa chúng có sự giống nhau về các đặc tính hiển thị trực quan (ví dụ như sự giống nhau về hình dáng, kích thước, màu sắc, giá trị, và chiều như được mô tả trong các chương trước) bất kể sự khác nhau về các đặc điểm khác. Vì lí do này, hình 2 một lần nữa xuất hiện như 2 nhóm, mỗi nhóm 2 cột mặc dù khoảng cách giữa các phần tử cũng như giữa các cột đã được thiết kế bằng nhau.
3. Định luật của sự liên tục mô tả xu hướng gắn liền những đường nét liên tục, không đứt gãy với những cách giải thích đơn giản nhất về hình thức thay cho những cách tổ hợp khác phức tạp hơn bởi những thành phần không đồng đều vốn cũng có thể giải thích được điều mà chúng ta nhìn thấy. Hình 3 vì lý do này được nhìn nhận như là hai đường kẻ đi ngang qua nhau thay vì là của 4 đường ngắn gặp nhau tại một điểm, hay là của hai góc vuông (hoặc thậm chí là 4 góc).
4. Định luật của sự đóng kín (principle of closure) mô tả khuyên hướng đặc biệt của con người diễn giải các hình trực quan như là những đối tượng hoàn chỉnh và kín ngay cả khi hoàn toàn không có thông tin nào từ hình ảnh đó gợi ý về sự hiện diện của các hình thể này. Hình 4 (phía dưới) dễ dàng được chúng ta nhìn nhận như là sự kết hợp của 1 hình tam giác nằm trên 3 hình tròn kín, mặc dù thật ra thì không hề có hình tròn hay hình tam giác được hiển thị trên hình. Ví dụ này cũng thể hiện một đặc tính khá thú vị gọi là “sự tráo đổi giữa hình và nền” (figure-ground reversal), trong đó sự chú ý của người xem liên tục bị tráo đổi giữa những hình tròn và hình tam giác. Cả 2 đều có thể được xem như là nền cho đối tượng còn lại. Trong những phần kế tiếp của cuốn sách, chúng ta sẽ thấy rằng hiện tượng này có thể được sử dụng một cách cực kỳ hiệu quả trong việc thiết kế các biểu tượng và bố cục cho các cửa sổ ứng dụng.

   

5. Định luật về diện tích nói rằng giữa hai hình thể nằm chồng lên nhau, hình thể nhỏ hơn sẽ có xu hướng được xem như là một hình thể trong khi cái còn lại được xem như là phần nền. Hai hình vuông trong hình 5 thể hiện điều này: hình vuông nhỏ hơn được nhìn như một vật thể đứng trước cái to hơn – thay vì xem nó như là một lỗ hổng của hình vuông lớn. Bởi vì những hiện tượng như thế này xuát hiện gần như trong tất cả các vấn đề của lĩnh vực thiết kế, một nhà thiết kế thành công phải biết cách nhận ra và giải quyết nó để đảm bảo rằng cấu trúc mà anh ta muốn sẽ đến với xem.
6. Định luật về sự cân xứng mô tả quá trình nhóm dựa trên những thuộc tính được thấy trực tiếp của đối tượng thay vì bản chất bên trong của chúng. Những đối tượng càng đối xứng sẽ càng có xu hướng được chúng ta nhìn nhận như là những tổ hợp. Hình 6 vì vậy được nhìn như là của hai hình vuông nằm chồng lên nhau thay vì là sự ghép nối của 3 hình riêng biệt.

Sự tổ chức và cấu trúc trực quan chính là yếu tố chủ yếu của một thiết kế hướng giao tiếp. Cho dù Tỷ lệ, Sự tương phản, hay Tính cân đối rất khó để nắm bắt và dự đoán, hay thậm chí không bao giờ giống nhau, sự tổ chức và cấu trúc trực quan đều dựa trên những phương thức liên tục và an toàn – có thể được áp dụng nhiều lần theo những cách tương tự như nhau. Sự tổ chức bắt đầu với quá trình phân loại trong đó việc nhóm các đối tượng liên quan và thiết lập thứ tự giữa các đối tượng và nhóm. Một khi đã có một trật tự rõ ràng, việc trình bày bản thân nó có thể được cấu trúc để thể hiện mối quan hệ giữa các thành phần trong khi vẫn giữ được sự cân bằng của bố cục.